19-8-2026

Reacties op deze uitzending

• blikker139388 20-8-2026 14:52
  # Een drugsvrije generatie? Misschien moeten we eerst eens naar de feiten kijken.
  
  Gisteren hoorde ik CDA-Kamerlid Tijs van den Brink bij *Goedenavond Nederland* pleiten voor een **drugsvrije generatie**. Hij maakte zich zorgen over de normalisering van drugsgebruik onder jongeren. Begrijpelijk dat je je daar zorgen over maakt. Maar zodra we vervolgens alle drugs op één hoop gooien en suggereren dat het probleem vooral opgelost wordt door drugs nog harder af te wijzen, wordt het wat mij betreft een kulverhaal.
  
  Niet omdat drugs onschuldig zijn. Dat zijn ze niet.
  
  Maar omdat de werkelijkheid veel ingewikkelder is.
  
  ## Eerst de cijfers
  
  In discussies over drugs vliegen de cijfers je om de oren. Zo werd gesproken over circa 10.000 alcoholdoden tegenover ongeveer 400 drugsdoden per jaar.
  
  Die vergelijking klopt niet.
  
  Volgens het RIVM en Trimbos waren er in 2024 naar schatting ongeveer **2.440 alcoholgerelateerde sterfgevallen** in Nederland. Daaronder vallen niet alleen mensen met ernstige alcoholverslaving, maar ook sterfte aan aandoeningen waarbij alcohol een aantoonbare rol speelt, zoals kanker, leverziekten en beroertes.
  
  Voor drugs registreerde Nederland in 2024 **378 directe sterfgevallen door drugs en opioïde pijnstillers**.
  
  Maar ook dat cijfer verdient uitleg.
  
  Van die 378 gevallen hing ongeveer 43% samen met opioïden. Daaronder vallen heroïne en methadon, maar óók medicinale opioïden zoals oxycodon en morfine. Cocaïne was betrokken bij ongeveer 61 sterfgevallen. In de categorie stimulantia, waaronder amfetamine, ecstasy en MDMA, werden 19 sterfgevallen geregistreerd.
  
  De boodschap is dus niet dat drugs ongevaarlijk zijn.
  
  De boodschap is dat **“drugs” geen bruikbare risicocategorie is**.
  
  Crack, heroïne, cocaïne, cannabis, ketamine en MDMA zijn totaal verschillende middelen met verschillende risico s. Wie ze allemaal onder hetzelfde etiket plakt, voert geen serieus gezondheidsdebat.
  
  ## Alcohol laat zien hoe vreemd onze blik soms is
  
  Meer dan driekwart van de volwassen Nederlanders drinkt alcohol. We verkopen het in de supermarkt, schenken het op feestjes en proosten ermee als iemand jarig is.
  
  Tegelijkertijd weten we dat alcohol gezondheidsschade veroorzaakt, verslavend kan zijn en jaarlijks duizenden sterfgevallen veroorzaakt of mede veroorzaakt.
  
  Toch zeggen we niet:
  
  **“Nederland moet een alcoholvrije generatie worden.”**
  
  We reguleren alcohol.
  
  Er is een minimumleeftijd. Er staat op een fles hoeveel alcohol erin zit. De productie wordt gecontroleerd. Een biertje bevat ongeveer 5% alcohol, wijn ongeveer 12 tot 14% en sterke drank rond de 40%. We geven voorlichting en proberen jongeren te leren wat de risico s zijn.
  
  Dat systeem is absoluut niet perfect. Maar er zit wel een belangrijk principe achter:
  
  **kennis, regulering en controle kunnen schade beperken.**
  
  Waarom weigeren we überhaupt te onderzoeken of dat principe ook bij bepaalde andere middelen kan werken?
  
  ## Want de illegale markt heeft óók een prijs
  
  Wie drugs verbiedt, maakt de vraag ernaar niet automatisch mee ongedaan.
  
  Er ontstaat een illegale markt.
  
  En die markt is bijzonder lucratief.
  
  Drugslabs in woonwijken en boerderijen. Dumpingen van chemisch afval. Geweld. Witwassen. Ondermijning. Politieonderzoeken. Opruimkosten.
  
  In 2024 werden in Nederland **167 drugslabs ontmanteld** en waren er **217 meldingen van drugsafvaldumpingen**.
  
  De rekening daarvan komt uiteindelijk voor een belangrijk deel bij de samenleving terecht.
  
  Dat vind ik een merkwaardige situatie.
  
  De gebruiker betaalt de criminele producent. De criminele producent betaalt geen btw of accijns. En vervolgens betalen wij met zijn allen voor politie, justitie, milieuschade en het opruimen van de rotzooi.
  
  Dan mag je op zijn minst de vraag stellen of dit het meest verstandige systeem is.
  
  ## Niet iedere drug is even gevaarlijk
  
  Ook hier is het publieke debat vaak veel te simpel.
  
  Jellinek, de gespecialiseerde verslavingszorginstelling binnen GGZ-organisatie Arkin, verwijst naar wetenschappelijk onderzoek waarin middelen worden gerangschikt naar hun schade voor de gebruiker én de maatschappij.
  
  Daarin staan crack, methamfetamine en heroïne bovenaan.
  
  Maar daarna komt **alcohol**.
  
  MDMA/XTC staat aanzienlijk lager.
  
  Dat betekent niet dat XTC veilig is. Ook MDMA kan ernstige gezondheidsschade veroorzaken en in uitzonderlijke gevallen dodelijk zijn.
  
  Maar het betekent wel dat de simpele tegenstelling **alcohol = geaccepteerd en drugs = gevaarlijk** wetenschappelijk niet houdbaar is.
  
  ## MDMA maakt die tegenstelling nog interessanter
  
  MDMA is de belangrijkste werkzame stof in ecstasy.
  
  Diezelfde stof wordt inmiddels serieus onderzocht voor therapeutische toepassing bij mensen met PTSS.
  
  De Nederlandse Staatscommissie MDMA concludeerde in 2024 dat er voldoende wetenschappelijk bewijs lijkt te bestaan voor de effectiviteit en veiligheid van MDMA-ondersteunde therapie bij PTSS om verdere medische toepassing mogelijk te maken.
  
  Dat vind ik fascinerend.
  
  Niet omdat daarmee bewezen is dat recreatief MDMA-gebruik veilig is. Dat is een heel andere context.
  
  Maar wel omdat het laat zien hoe vreemd onze zwart-witindeling soms is.
  
  Een stof kan binnen een gecontroleerde medische omgeving mogelijk therapeutische waarde hebben, terwijl diezelfde stof buiten die omgeving uitsluitend wordt besproken als “harddrug”.
  
  Het verschil zit dus niet alleen in de molecuul.
  
  Het zit ook in **dosering, zuiverheid, omstandigheden, begeleiding en gebruik**.
  
  ## En juist daar wringt het huidige systeem
  
  Wie vandaag een fles wijn koopt, weet vrijwel exact wat erin zit.
  
  Wie een xtc-pil koopt, weet dat niet.
  
  Nederland heeft daarom zelfs een uitgebreid systeem van drugstestservices en Red Alerts. Die waarschuwen gebruikers wanneer gevaarlijke of extreem hoog gedoseerde pillen in omloop zijn.
  
  Dat systeem bestaat om één simpele reden:
  
  **de illegale markt biedt geen kwaliteitsgarantie.**
  
  Dan vind ik het legitiem om de tegenovergestelde vraag te stellen.
  
  Wat zou er gebeuren als we voor een middel als MDMA zouden onderzoeken of gereguleerde productie en verkoop mogelijk is?
  
  Bekende samenstelling. Bekende dosering. Leeftijdscontrole. Voorlichting. Kwaliteitscontrole. Monitoring. Belastingheffing.
  
  En wat mij betreft vooral: **educatie**.
  
  ## Want ik ben ook gewoon ouder
  
  Mijn kinderen gaan uit. Ik kan natu ijk hopen dat ze nooit iets proberen.
  
  Maar ik leef liever in de werkelijkheid.
  
  Ik wil dat ze weten wat ze doen.
  
  Zoals je een jongere kunt uitleggen dat drie biertjes iets heel anders zijn dan drie glazen wodka, zou je ook over andere middelen moeten kunnen praten.
  
  Wat doet het?
  
  Wat zijn de risico s?
  
  Welke dosering is gevaarlijk?
  
  Welke combinaties moet je absoluut vermijden?
  
  Wanneer moet je hulp zoeken?
  
  En misschien wel het belangrijkste: durf je thuis te vertellen wat je hebt gebruikt wanneer er iets misgaat?
  
  Dat gesprek wordt gemakkelijker wanneer we drugs niet uitsluitend omgeven met criminaliteit, angst en taboe.
  
  **Voorlichting is geen promotie.**
  
  We leren kinderen ook zwemmen zonder ze aan te moedigen de Noordzee over te steken.
  
  ## Reguleren is niet hetzelfde als goedkeuren
  
  Dit is voor mij misschien wel het belangrijkste onderscheid.
  
  Wie pleit voor onderzoek naar regulering van MDMA zegt niet:
  
  **“XTC is gezond. Iedereen aan de pillen.”**
  
  Net zoals de verkoop van alcohol niet betekent dat de overheid adviseert iedere avond een fles wijn leeg te drinken.
  
  Reguleren betekent erkennen dat gebruik bestaat en vervolgens proberen de maatschappelijke schade zo klein mogelijk te maken.
  
  Misschien blijkt volledige legalisering uiteindelijk niet verstandig. Misschien werkt een apotheekmodel. Misschien een vergunningstelsel. Misschien zeer beperkte gereguleerde verkoop. Misschien blijkt uit onderzoek dat bepaalde vormen helemaal niet werken.
  
  Prima.
  
  Maar onderzoek het.
  
  Meet het.
  
  Experimenteer gecontroleerd.
  
  En stuur vervolgens op feiten.
  
  ## Een drugsvrije generatie klinkt prachtig
  
  Maar een alcoholvrije generatie, rookvrije generatie, medicijnvrije generatie en drugsvrije generatie bij elkaar opgeteld levert uiteindelijk vooral een slogan op.
  
  De werkelijkheid is dat mensen al duizenden jaren psychoactieve middelen gebruiken.
  
  De interessante politieke vraag is daarom niet alleen:
  
  **“Hoe zorgen we ervoor dat niemand ooit drugs gebruikt?”**
  
  De interessantere vraag is:
  
  **“Hoe zorgen we ervoor dat zo weinig mogelijk mensen schade ondervinden van middelengebruik?”**
  
  Daarvoor heb je preventie nodig.
  
  Goede gezondheidszorg.
  
  Eerlijke voorlichting.
  
  Kwaliteitscontrole waar dat mogelijk is.
  
  Een harde aanpak van de gevaarlijkste criminele markten.
  
  En vooral de bereidheid om onderscheid te maken tussen verschillende middelen en verschillende risico s.
  
  Ik ben niet vóór drugs.
  
  Ik ben vóór een volwassen gesprek over drugs.
  
  Een gesprek waarin alcohol niet ineens onschuldig wordt omdat het bij Albert Heijn in het schap staat. Waarin MDMA niet hetzelfde wordt behandeld als heroïne omdat ze juridisch toevallig allebei “harddrugs” heten. En waarin we accepteren dat verbieden óók maatschappelijke consequenties heeft.
  
  **Een drugsvrije generatie is een mooie slogan. Een samenleving met minder verslaving, minder gezondheidsschade, minder criminaliteit en beter geïnformeerde jongeren lijkt mij een aanzienlijk beter doel.**